Innovatie en autonoom leiderschap

auteur: Mark Nieuwenhuizen
August 28, 2011

In het tweede deel van een serie artikelen rond de uitspraken van ex-CEO Steve Jobs en wat dit voor andere ondernemers kan betekenen, wil ik het graag hebben over de combinatie van innovatie en leiderschap. Deze twee begrippen zijn voor veel mensen voorzien van de verkeerde labels of etiketten.

Wanneer en in welke context Jobs uitsprak dat innovatie het verschil uitmaakt tussen een leider en een volger is niet helemaal helder. Het lijkt er echter op dat met 157.000 resultaten in een Google-zoekopdracht deze zin echter verreweg de meest geciteerde quote is van de man in zwarte turtleneck en jeans. Logisch want zowel innovatie als leiderschap spreekt tot een ieders verbeelding. De grote hoeveelheid geeft ook aan dat dit blijkbaar niet zo gemakkelijk te bereiken is.

Gemak
Als er over innovatie wordt gesproken denken veel mensen dat dit vooral gaat om technische vooruitgang. Neem het Innovatieplatform dat een aantal jaar geleden nog werd voorgezeten door de toenmalige premier Balkenende of het huidige Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie dat wordt geleidt door Maxime Verhagen. Bij beide heren waren veel van de plannen van Apple al in een vroegtijdig stadium afgeschoten omdat ze op het gebied van pure techniek niet zo bijzonder waren. Neem iTunes dat in een paar jaar tijd een ‘disruptor’ van de muziekindustrie bleek te zijn maar waar de techniek om een gedigitaliseerd liedje in een catalogus te zetten, betaald en wel op de harde schijf te krijgen om vervolgens te synchroniseren met een iPod of iPhone nou niet bepaald een origineel idee was. De belangrijkste innovatie zat ‘m er echter in het feit dat Apple de grote platenmaatschappijen ervan wist te overtuigen hun hele collectie ter beschikking te stellen om zo een nieuw businessmodel aan te boren. In een ander interview zegt Jobs dan ook dat de belangrijkste concurrent van iTunes niet de andere initiatieven waren maar het illegaal downloaden. De innovatieve gedachte was vooral dat consumenten niet zo zeer wilden betalen voor de muziek alswel voor het gemak om op een eenvoudige manier liedjes te kopen en te beheren van een gegarandeerde kwaliteit. Zowel Balkenende als Verhagen hadden het idee direct van tafel geveegd als onvoldoende innovatief omdat ze het concept van innovatie uiteindelijk niet bevatten.

Kunstgrepen
Een andere misvatting rond deze uitspraak is dat leiderschap iets te maken zou hebben met het aantal volgers dat je door acties aan je weet te binden of afhangt van populariteit. Dit is een thema dat je veel terugziet in sociale netwerken waar het verkrijgen van zo veel mogelijk volgers of fans een doel op zich is geworden. Het idee heerst nog altijd dat als je maar zo veel mogelijk mensen aan je weet te binden of zo veel mogelijk anderen je aardig vinden, je als vanzelf de leider wordt. Het is een foutieve gedachte die ik heel veel terug zie komen in de persoonlijke en professionele brainstormsessie die ik hou maar die op een grotere schaal ook de politiek en de beurzen in haar greep houdt. Op dit moment denken veel bestuurders dat een onderneming pas succesvol is wanneer het hoge beurskoersen weet te behalen. Om dat te bereiken zijn er in de bubble voor de crisis allerlei kunstgrepen uitgehaald om winsten hoger voor te stellen en verwachtingen te wekken die niet waargemaakt konden worden. In plaats van de aandelenmarkt te leiden, werd men vooral slachtoffer van de grillen van onderzoekers, financieel analisten en hypernerveuze beleggers. Bij een ooit innovatief bedrijf als Philips is mooi geïllustreerd dat dit een foutieve strategie is hoewel het door de bestuurders van het inmiddels overleden Innovatieplatform nog als de Hollandse heilige graal werd gezien.

Autonoom leiderschap
Leiderschap of autoriteit is per definitie autonoom en trekt zich niets aan van het aantal volgers. Het is hoogstens het resultaat van leiderschap en niet meer maar wanneer het een doel op zich geworden is, wordt de zogenaamde leider vooral een slaaf van zijn of haar eigen succes. Het moet tenslotte steeds alle zeilen bijzetten om het succes te behouden of de groeit te evenaren waarmee het van zichzelf een volger maakt op basis van van de grillen van de volgers. Dit fenomeen is vandaag de dag goed te zien in de Nederlandse politiek waar vrijwel alle partijen om de gunst van de kiezer strijden in plaats van zich te richten op autonome groei op basis van een goed opgesteld programma om uit de crisis te raken. In dit directe uitvloeisel van het marketingdenken is het de klant die bepaald maar in het begin van de vorige eeuw riep Henry Ford al dat als de consument het voor het zeggen had, hij snellere paarden was gaan fokken in plaats van betaalbare auto’s te bedenken. Het is echter nog steeds de wens van veel zelfstandig professionals, kleine ondernemers en grote conglomeraten om te bieden waar de klant letterlijk om vraagt. Dat is geen leiden maar volgen.

Eigen visie
Steve Jobs is met Apple maar ook tussentijds met Pixar en Next Computers altijd op zoek geweest naar echte innovatie waarbij innovatieve technologie altijd ten dienste heeft gestaan van de innovatie in het businessmodel. Zoals ik in een eerder artikel schreef, is industrieel ontwerper en vice-president design Jonathan Ive veel belangrijker voor innovatieve techniek geweest dan Jobs zelf. In de filosofie van Apple heeft de letterlijke wens van de gebruiker of de consument dan ook nooit centraal gestaan. Jobs ging uit van een visie die hij had over een bepaalde branche en ontwikkelde van daar uit diensten en producten die de markt naar verloop van tijd in veel gevallen omarmden. Zijn motto, en het principe van autonoom leiderschap in z’n algemeen, is altijd geweest dat als je een echte visie perfect in de markt zet, er vanzelf trendsetters zijn die deze visie begrijpen en die vervolgens weer worden gevolgd door de massa. Die instelling betekent overigens dat niet alles direct succesvol wordt. Soms zijn er jaren voor nodig om van een theoretische visie een goed product te maken en de massa te overtuigen zoals bij de Apple TV. Dit project wordt echter nog steeds door veel consumenten, journalisten en analisten betiteld als een hobbyproject met weinig kans van slagen. Steve haalt daar zijn inmiddels magere schouders vast over op omdat men simpelweg nog niet in staat is het geheel van zijn visie te zien aan de hand van de losse puzzelstukjes.

“Innovation distinguishes between a leader and a follower,” is dan ook een oproep aan alle ondernemers en professionals om een eigen visie over een bepaald onderwerp op te stellen en te bedenken hoe dit in een werkelijke behoefte kan voorzien. Het vraagt om een andere en vooral innovatieve kijk op een vraagstuk dan de meest voor de hand liggende oplossing en deze visie en de oplossing daarvoor consequent uit te dragen. Wie vertrouwen heeft in zijn of haar eigen innovatie zal merken dat leiderschap nooit een doel kan zijn om na te streven maar ‘slechts’ het resultaat van die innovatie.

Dit is het tweede deel in een korte serie over de uitspraken van Steve Jobs na zijn vertrek als bestuursvoorzitter van Apple Computers. Deel 1 is hier te lezen.

Category: Marketing | RSS 2.0 Responses are currently closed, but you can trackback from your own site.

No Comments

Comments are closed.